Küçürek Öykü (Minimal Öykü) Nedir?

Çok kısa öykü, minimal öykü olarak da anılan küçürek öykü çok kısa ama bir o kadar yoğun bir öykü türüdür. Günümüzde birçok alanda sadeleştirmenin yanı sıra o alanın içinin boşaltılması, kolay tüketilir hale gelmesine sık sık rastlar olduk. ama küçürek öykü böyle değil. Birkaç sözcükle sizi duygu ve düşüncelere boğabilecek bir kuvvete sahip.

İlk bakışta "ben de yazarım ne var ki" demeyin çünkü bu öyküler yazarın dile hakimiyetini, sözcük dağarcığını, kurgu kabiliyetini, duygu ve düşünce dünyasının derinliğini gösterir. Ünlü bir örnek verelim:

"Satılık: bebek ayakkabıları, hiç giyilmemiş." (For Sale: baby shoes, never worn.)
Ernest Hemingway

Dünyada

Dünyada küçürek öykülerin birçok örneği mevcut. Yukarıda Ernest Heminway'den örnek vermiştik. Ama küçürek öykünün tarihi fabllarından tanıdığımız Ezop'a kadar uzanır. Asıl adı H. H. Munro olan Saki, duygusal öyküleriyle yürek parçalayan O. Henry, Fahrenheit 451 ile tanınan ama müthiş öykülere sahip Ray Bradbury'yi de usta kısa öykü yazarları arasında sayabiliriz.

Türkiye'de

Türkiye'de incelikli küçürek öykü örnekleri elbette bulunuyor. En başta Ferit Edgü ve merhum Hulki Aktunç bu alanda eser vermiş usta ve değerli yazarlarımızdan. Gün geçtikçe küçürek öykü dalında yepyeni eserler veren yazarlarımızın sayısı artıyor.

Örnek vermeden de olmaz tabii. İşte, Ferit Edgü'nün en çok alıntılanan ve incelemeye konu olan öykülerinden biri:

ÖÇ

Köyün en hoppa kızını, köyün en aptal gencine verdiler. Sayısız çocukları oldu ama hiçbiri o aptal gençten değildi.

Kurallar?

Küçürek öykülerin kuralları var mı? Kesin bir tanımı olmasa gerek. New York Times yayın editörü 55 kelime sınırı koyarken başka bir kaynak başlık yedi kelimeden fazla olmamalı diyor. Bu kurallar elbette dilden dile değişir. Kelime uzunlukları ve imla kuralları dillerde farklılık göstereceği için dünya çapında bir kural belirlemek pek mümkün görünmüyor. Bu arada küçürek öyküler yabancı dergilerde kelime sayısına göre değişik isimler almaya, küçürek öykü kendi içinde türlere ayrılmaya başladı bile.

İyi eserler verildikçe, türlerde çeşitlilik, edebiyatta zenginlik demektir. Daha nice küçürek öykülere!

Kısa Öykü Üstadı: Anton Çehov

Kısa öykü son yıllarda adından daha da söz ettiren ve farklı edebiyat deneyimlerine meydan veren bir yazın türü. Minimal öyküler, rahmetli Hulki Aktunç'un deyişiyle küçürek öyküler kısa öykünün son geldiği nokta. Ama onları bir başka yazıya bırakarak kısa öykünün ilk ve en usta isimlerinden birinden bahsedelim: Anton Çehov.

Eski isimlere baktığınızda tek bir uzmanlık alanı görmeyiz genelde. Bir kişi hem filozof hem astronom hem zanaatkar olabilir mesela. Anton Çehov da kısa öykü yazarı, dramaturg ve doktordu. Günümüzde tarihin en iyi kısa öykü yazarlarından biri olarak anılıyor.

Gönül Anton Çehov'u Rusça aslından okumayı ister ama şanslıyız ki Türkçede birçok eserinin çevirilerini bulabiliyoruz. Kısa öyküleri de ("Memurun Ölümü", "Köpeğiyle Dolaşan Kadın") oyunları da (Vanya Dayı, Vişne Bahçesi) çeşitli yayınevleri tarafından basılmış durumda. 

Anton Çehov hakkında ilginizi çekebilecek birkaç bilgi de verelim:

- İlk eserlerini ticari kazanç amacıyla verdi ama sanatsal tutkusu arttıkça modern kısa öykünün evrimine etki edecek yenilikler yaptı. Daha sonra James Joyce ve başka modern yazarlar tarafından benimsenecek olan bilinç akışı tekniğinin erken kullanımı da onu orijinal kılan özelliklerden. Ayrıca geleneksel öyküdeki ahlaki sonları da reddetti.

- Okuyucularının bu yeni teknikten zorlanması onun için bir özür sebebi olmadı. Sanatçının rolünün soruları yanıtlamak değil soru sormak olduğunu vurguladı.

- Çehov da çoğu ünlü yazar gibi çocukluktan itibaren yazmaya başladı. Ama onun için dönüm noktası aşırı çalışmaktan yorulup sağlığı bozulduğunda Ukrayna'ya seyahat etmesi oldu. Orada bozkırların güzelliği onu büyüledi ve fazla orijinal, oldukça tuhaf bulunan, novella uzunluğunda bir kısa öykü yazdı.

- Anton Çehov, içlerinde George Bernard Shaw, Virginia Woolf ve Elia Kazan gibi birçok ünlü ismi de etkiledi. Yine ondan etkilenen bir başka yazar, Ernest Hemingway, hayranlığını ve belki kıskançlığını kendi üslubuyla ifade etti: "Çehov'un yaklaşık 6 tane güzel öyküsü var. Ama amatör bir yazardı."

Çehov'u keyifle okumaya devam!